گروه درسی پایه دوم شهرستان سمیرم

آموزش وتقویت املا ونگارش در کلاس اول دبستان

آموزش وتقویت املا ونگارش در کلاس اول دبستان

۱- کلمه هایی که با ( خوا ) نوشته می شوند.

این گونه کلمات نیز کلّی آموزی می شود . باید در همان ابتدای تدریس به دانش آموزان تذکردهیم که فقط همین کلمه هاراکه در درس ودر کتابشان می بینند با (خوا)بنویسند وکلمه های خارج ازکتاب را ننویسند معلم می تواند اینگونه کلمات رانیزدرشت بنویسد وبرای مدت چند روزبه دیوار کلاس بزند.

هرچند که معلم می تواند با ترفند هایی به جای گزینی اینگونه کلمه ها در ذهن دانش آموزکمک کند.مثلاًبگوید:

« بچّه ها تمام کلمه هایی که خواب درآنها وجود دارد ویا عمل خوابیدن را نشان می دهد را با این(خوا) بنوبسیدمثل:( خوابیدن-می خوابد- بخواب-تخت خواب- خوابیدی – نخوابیدو...) ویا کلمه هایی که عمل خواندن در آن است مثل( می خوانیم- بخوانند- نخوان-خواندندو....) یا کلماتی که عمل خواستن در آن می باشد مثل( می خواهد-خواست –خواهش- می خواستندو...)

۲- تشدید (نگذاشتن تشدید-جابه جا گذاشتن روی حروف- اضافه گذاشتن روی کلمه ای که نمی خواهد).

با بخش کردن کلمه ها به راحتی می توان جایگاه تسدید را درکلمه های مشدد به دانش آموزان آموخت .برای این منظور کلمه ای مانند(نقّاش )رامی گوییم بخش کنند.بخش اوّل رامی نویسیم وضدای(ﻗ)رارنگی می نویسیم؛سپس بخش دوم رانوشته ومانند قبل صدای(ﻗ)راباهمان رنگ می نویسیم.به دانش آموزان می گوییم وقتی کلمه ای رابخش کردیم ویک صدایک باردرپایان بخش قبلی ویکبار در ابتدای بخش بعدی بود ؛اوّلی را نوشته وبه جای صدای بعدی این علامت(   ّ  )را که نامش ( تشدید )است  روی صدای قبلی می گذاریم.با توضیحات تکمیلی خود دانش آموزان را به این موضوع که بین این دو صدای مثل هم صدای دیگری وجود ندارد ،هدایت می کنیم. مثال های دیگری برای آنها می آوریم تا جایگاه تشدیدرابه خوبی یاد بگیرند.

                                       ﻨﻗ / قا ش←   نقّاش

                               ﻨﺟ / جار  ← نجّار

 ۳-  نوشتن کلمه هایی که با حروف هم صدا نوشته می شوند.مانند:( ﺳ ،ﺼ ،ﺜ ) یا ( ز، ذ، ﺿ ،ظ )

       این کلمه ها نیز کلی آموزی می شوند.به دانش آموزان باید تذکر داد که فقظ کلمه هایی را با این صداها بنویسند؛ که در کتابشان است یا معلم برای آنها روی تخته نوشته است. لازم به ذکر است دانش آموزان باید از نظرحافظه بصری باید آنقدرقوی باشند که این کلمه ها را به خاطر بسپارند وبه قول معروف حفظ کنند.در ضمن تمرین وتکرار این کلمه ها به یاد گیری آنها کمک شایانی می کند.استفاده از اصل مجاورت در دادن تمرین ها می تواند کمک خوبی باشد.مانند تمرین زیر، به دانش آموزان می گوییم؛برای هر کدام ازصداهای داخل جدول چند کلمه بنویس.

 برخی از مواردمهم نگارشی درپایه اوّل که دانش آموزان در نوشتن املای آنها دچار اشکال می شوند.

همراه با دانستنی هایی برای معلم

۱- دانش آموزان با توجه به نامگذاری ( آ اوّل- اَ اوّل-  اُ اوّل) می پندارند که این صداها فقط در اول کلمه می آید.وزمانی که کلمه هایی مثل :( قرآن ، می آید ، می آورد ،می اَندازد، می اُفتد و...) غیره را می بینند؛برای آنها سؤال برانگیز می شود که چرا دروسط کلمه آمده اند؟  توضیح برای دانش آموز: وقتی ما می گوییم ( آ اوّل  یا اَ اوّل) به معنای این است که دراوّل بخش می آید؛نه فقط دراوّل کلمه . بنابراین اگرکلمه ی (قرآن) را بخش کنیم ؛  بخش اوّل « قُر بخش دوم  آن » می بینیم که(آ) درابتدای بخش دوم است.

نکته :همکاران توجه داشته باشید که درزبان فارسی همزه فقط دراول هجا(بخش)می آید وبه شکل ( ا) درابتدای هجا نشان داده می شود وازنظرآواشناسی زبان فارسی زمانی که ما می گوییم ( آب ، اَبر ، اُردَک ، ایران ، او)به ترتیب دارای 3- 4 -6 -5- 2 صدامی باشند.منتها به یاد داشته باشید مابرای سهولت آموزش صداهاوحروف به دانش آموزان همه ی مصوت های اوّل مثل: ( آ اوّل- اَ اوّل-  اُ اوّل- اِ اوّل - اﻴ اوّل – او اوّل)  را یک صدا به حساب می آوریم واسمی از همزه ی آغازین نمی آوریم

۲ – کلمه هایی که با ( و←-ُ ) استثنا نوشته می شوند.

( نوک- دو- خود- خورشید- خورد ) (ضمناً درکتاب دانش آموز کلمه هایی که بامصوت مرکب «-َ وow »نوشته شده است نیزبه دانش آموز(و-ُ )استثنا گفته می شودمثل:(روشن – نوروز- موج- جو- نوبت- حوض)

 بنابراین چون دانش آموزقبلاً صدای (-ُ )رابه این شکل یاد گرفته است ؛درنوشتن کلمه هایی که صدای (- ُ ) دارند دچار سردرگمی می شوند .برخی کلمه ها را با این –ُ وبرخی رابا –ُ و استثنا می نویسند.

چون این کلمه ها کلّی آموزی می شوند ؛ باید در همان ابتدای تدریس به دانش آموزان تذکردهیم که فقط همین کلمه هاراکه در درس ودر کتابشان می بینند با این –ُ«و» بنویسند وکلمه های خارج ازکتاب را ننویسند.

معلم می تواند کلمات استثنای کتاب رادرشت بنویسد وبرای مدت چند روزبه دیوار کلاس بزند.

چون ابتدای بسیاری ازکلماتی که با –ُ استثنا نوشته می شوند با( ﺧُ) شروع می شود؛ دانش آموزان سعی می کنند همه ی کلمه ها مثل( خشک،خدا،خرما،خروس و...) رانیز با –ُاستثنا بنویسند.بنابراین توصیه می شود هنگام گفتن املا ازگفتن این دو نمونه کلمه درمجاورت هم خود داری کنید

برخی از مواردمهم نگارشی درپایه اوّل که دانش آموزان در نوشتن املای آنها دچار اشکال می شوند.همراه با دانستنی هایی برای معلم

۱-نوشتن ( -ِ )ربط یا نشانه ی اضافی( ترکیبی یا وصفی) به صورت(ﻪ - ه):

اکثر دانش آموزان نه تنها در کلاس اوّل بلکه پایه های بالاتر نیز (-ِ )نشانه ی اضافه را به صورت(ﻪ - ه)می گذارند. (-ِ)اضافه نشانه ای است که در زیر حرف آخر اسم جهت ربط یااضافه نمودن اسم به اسم یا صفت بعدی گذاشته می شود وجزءاصلی کلمه نیست(ترکیب مضاف ومضاف الیه- موصوف وصفت) .در صورتی که مصوت « ﻪ - ه » در پایان کلمات جزء اصلی کلمه است وبا حذف آن کلمه آسیب می بیندو شکل ومعنای خود راازدست می دهد.برای دانش آموزان توضیح دهید( ﻪ  آخر چسبان و  ه  آخر تنها) صدای آخر کلمه است که اگر آن رابرداریم کلمه غلط می شود. ببینید:

دانه ← داﻨ     

نَرده  ← نَرد

سِتاره ← ستار

·    بنابر این توصیه می شود،در هنگام گفتن املا کلماتی که با(-ِ)ربط می آیند ؛ حتماًبا هم گفته شوند .چون اگرشما کلمه ی اوّل راگفتید وتأخیر کردید ،دانش آموزدر پایان کلمه به محض شنیدن (-ِ)آن رامی خواهدبه شکل  ﻪ - ه بنویسد.

وقتی در کلمه ابتدامصوت (ﻴ)وسپس صامت(ﻴ) آمده باشد. فقط یکی از نشانه ها نوشته می شود. در کلاس درس اغلب مشاهده می کنیم دانش آموزان هر دو شکل را می نویسند.

امّا چنانچه در کلمه ابتدا صامت(ﻴ) وبعدمصوت(ﻴ) بیاید ؛هر دو شکل نوشته می شود.مثل:می آییم، تغییر،پاییز

·    برای نوشتن وتدریس اینگونه کلمه ها صداهای کلمه رایکی یکی می نویسیم وضمن اینکه دانش آموزان می خوانندتوضیحات بالا را با زبان ساده برای دانش آموزان بیان می کنیم. ویادمان با شد درکلمه ی مثلاً(زیاد) خودمان یک(ﻴ) بگذاریم. به دانش آموزان توصیه می کنیم این کلمه ها را بخش وصداکشی نکنند.

مثال :          

۳- تشخیص مصوت « ﻪ - ه » وصامت« ﻪ - ه »در کلمه ها:

 در صورتی که قبل از« ﻪ - ه » صامت باشد، این نشانه ها مصوت «اِ- -ِ ﻪ - ه » هستند.

  در صورتی که قبل از« ﻪ - ه » مصوت( ا،و،ی ،-ُ) باشد، این نشانه هاصامت «ﻫ-ﻬ- ﻪ - ه » هستند.

تقویت املا ونگارش در کلاس اول ابتدایی

برخی از مواردمهم نگارشی درپایه اوّل که دانش آموزان در نوشتن املای آنها دچار اشکال می شوند.همراه با دانستنی هایی برای معلم

1-    جدانوشتن « می »استمراری در افعال. در رسم الخط فارسی «می»استمرار درافعال جدانوشته می شود. حال قصد داریم با یک ترفند آموزشی ویک قاعده گویی ساده این موضوع را برای دانش آموزان کلاس اوّل روشن کنیم .ازآنجایی که برای دانش آموزان کلاس اوّل نمی توان نام «فعل » را به زبان آورد ، می گوییم کلمات آخر جمله (زیرا فعل درآخر جمله می آید.) از طرفی ، بسیاری از کلمات دیگر غیر از افعال ،مثل (امین- امیر-میز-میوه –زمین و..... )هستندکه این ترکیب در آن هابا « ﻳ » نوشته می شود، ودانش آموز هنگام نوشتن اینگونه کلمه ها را به شکل ( امی ن – امی ر- زمی ن – می وه ..... ) می نویسد.به دانش آموزان تذکر می دهیم « گفتیم کلمات آخر جمله رابا «می» می نویسیم واین ها که گفتم اسم کسی یا چیزی هستند ودر آخر جمله نمی آیند.» برخی از آموزگاران نیزعادت دارند به می استمراری « می کارکن » بگویند.

لیستی از کلمه ها مثل جدول زیر روی تخته نوشته وبا گچ رنگی به یادگیری این قاعده کمک می کنیم.

۲-   کلمه هایی که به مصوت « ﻪ - ه » ختم می شوند ، هنگام گرفتن ( -ِ )ربط یا نشان اضافه، صامت میانجی (ی) می گیرندوهمانطور که گفتم چون نمی توان این اصطلاحات را به کار برد ،به دانش آموزان می گوییم ،موقع ربط دوکلمه ای که« ﻪ - ه » دارند، بعداز« ﻪ  آخر چسبان و  ه  آخر تنها » ابتدا      (ی )وبعد زیر آن(  -ِ )رامی گذاریم ومی نویسیم .

این قاعده شامل کلمه هایی که آخر آن ها مصوت « ا – و » می باشد نیز می شود. بنابر این لیستی از کلمه های مورد نظر روی تخته نوشته وبا کمک گچ رنگی توضیحات لازم را می دهیم وبه عنوان تکلیف دانش آموزان بنویسند.

 2-     ( ی نسبت یا ی نکره ) در آخر کلمه هایی که به« ﻪ - ه » ختم می شوند، به شکل  « ای » می آید .مثل : ( سرمه ای-دانه ای-میوه ای و.. )همینطور فعل ربطی(ای) برای ساختن دوم شخص مفردماضی نقلی مثل(آمده ای- بوده ای – شده ای و... ) ما برای سهولت یادگیری به دانش آموزان کلاس اوّل این شکل را می گوییم « ای آخر تنها» . ولی از نظر آواشناسی در اصل این «الف همزه ی آغازین»  به اضافه مصوت « ی »است که جهت جلوگیری از التقای مصوت ها وجودش ضروری است.

     برای دانش آموزان توضیح می دهیم کلمه هایی که آخر آنها « ﻪ - ه » است « ی » بعدازآن همیشه به شکل «ای » نوشته می شود.توضیحات ساده را با استفاده از گچ رنگی ولیستی از کلمه های مورد نظر در اختیار دانش آموز قرار می دهیم.

سه شیوه ی برای آموزش و ارزشیابی املای کلمه ها به دانش آموزان کلاس اول

خود سنجی :

 پس از گفتن یک جمله ی کامل ازدیکته ،ازدانش آموزان می خواهیم ،کلمه های جمله ی خود را بررسی کرده وبامداد قرمززیرغلط هایی که احتمالاًغلط نوشته اند خط کشیده وصحیح آن را بنویسند.از دانش آموزان می خواهیم کلمه هایی راکه به درستی یا اشتباه بودن آن مشکوک هستند رابخش وصدا کشی کرده واز صحیح بودن آن مطمئن شوند.

همسال سنجی:

بعد از گفتن یک جمله ی کامل از دانش آموزان یک نیمکت می خواهیم که املاهای خود را تعویض کنند.سپس با دقّت تمام املای دوست خود را کلمه  به کلمه بررسی کنند وبا مداد قرمز غلط های احتمالی را مشخص کنند.

همیاری :

بعد از گفتن املا از دانش آموزان یک نیمکت می خواهیم ،یکی از املاها را برداشته وباکمک هم اقدام به صحیح کردن وجستجوی غلط های احتمالی کنند.تا دوست خود(صاحب املا)متوجّه اشتباه خود شده وصحیح آن را بنویسد.

اهداف:

1-خارج کردن املا از حالت سنتی

2-بالابردن اعتماد به نفس دردانش اموزان

3- یادگیری بدون ترس واضطراب

4- ایجاد صمیمیت بین دانش آموزان واعتماد پیداکردن نسبت به یکدیگر

5- خیلی ازمواقع دانش اموزان ازیکدیگر بهتر یاد می گیرند.

6- می توان به جای دیکته گفتن ،کلمه هایی رابه دانش اموزان بگوییم جمله یسازند ،تا علاوه براملای کلمه جمله سازی را نیزدر آن ها تقویت کنیم